سندرم گیلن باره (Guillain-Barré Syndrome) یک بیماری نادر اما جدی است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به اعصاب محیطی حمله میکند. این بیماری معمولاً بهطور ناگهانی آغاز میشود و میتواند باعث ضعف عضلانی، بیحسی، و در موارد شدید فلج موقت شود. در بسیاری از موارد، گیلن باره پس از یک عفونت ویروسی یا باکتریایی ظاهر میشود و روند پیشرفت آن ممکن است به سرعت اتفاق بیفتد. تشخیص بهموقع و درمان مناسب نقش مهمی در بهبود بیماران دارد و اکثر افراد با مراقبتهای پزشکی مناسب بهبود مییابند، هرچند ممکن است روند بهبودی زمانبر باشد.
فهرست مطالب
تعریف سندروم گیلن باره
یکی از بیماری های خود ایمنی و نادر است که موجب ناتوان کننده شدن فرد میشود. یک بیماری خود ایمنی است که در آن سلول های ایمنی بدن به سلول های خودی حمله میکنند و آنها را تخریب میکنند. سلول های هدف شامل سلول های عصبی سیستم عصبی محیطی میباشند که موجب ناتوانی و در ادامه فلجی فرد مبتلا میشود. شروع این بیماری معمولا با گز گز شدن، ضعف و درد در اندام هاست. در این بیماری آکسون های موجود در اطراف سلول های عصبی مورد حمله سلول های ایمنی قرار میگیرند و دچار آسیب به سلول های عصبی میشوند.
بیشتر بخوانید: تعریف آلزایمر، علت شروع و راه های پیشگیری از آلزایمر
علت ایجاد بیماری گیلن باره
هنوز علت دقیقی برای این بیماری یافته نشده است اما تحقیقاتی نشان داده اند که ویروس هایی مثل آنفولانزا یا دیگرویروس های تنفسی و یا گوارشی تحریک کننده این بیماری هستند و در مواردی نیز این اختلال پس از جراحی مشاهده شده است.
گروهی از ویروس ها که میتوانند عامل گیلن باره باشند شامل:
- ویروس آنفولانزا
- هپاتیت
- اچ آی وی
- ویروس زیکا
- ویروس اپشتین بار
- ویروس کرونا و …
علائم بیماری گیلن باره
شروع علائم در گیلن باره معمولا با درد و گز گز و خارش در پاها و دست ها است ، در مواردی هم مشاهده شده است که درد در کمر و لگن از شکایات بیماران بوده.به طور کلی علائم شامل موارد زیر میشود:
- مور مور شدن و حالت سوزن سوزن شدن در دست ها و پا ها که این علامت در انگشتان بیشتر مشاهده میشود. ضعف عمومی اندام ها
- مشکلات در راه رفتن
- مشکلاتی در بالا رفتن از پله ها و ناتوانی در انجام این کار به صورت مستقل
- مشکلات و ضعف در عضلات صورت که موجب اختلال در بلع، گفتار، مشکلات حرکات
- عضلات گونه و لب
- اختلال در دفع ادرار و مدفوع
- احساس تپش قل ب و بالا رفتن ضربان
- مشکلاتی در عضلات تنفسی
- مشکلاتی در بینایی مانند دوبینی
علائم گیلن باره معمولا تا ۲۰ روز پس از شروع به اوج خود میرسند.
این بیماری در تمامی سنین احتمال بروز دارد اما هر چه در سن بالا تری رخ دهد خطر آن بیشتر میشود.
بیشتر بخوانید : تعریف توتیکولی گردن، انواع و شیوه درمان آن
راه های تشخیص این بیماری
در اوایل شروع علائم تشخیص کمی دشوار است اما در صورت بروز علائم فوق میبایست بهسرعت تحت نظر متخصص مغز و اعصاب باشید تا با تشخیص به موقع درمان موثر برای شما میسر شود.
۱_ نوار عصب عضله: بررسی عملکرد اعصاب محیطی بیمار توسط پزشک راه اول تشخیص است که نیبایست با ارجاع پزشک انجام شود.
۲_ انجام ام آر آی یا تصویر برداری پزشکی: ام آر آی از ستون مهره ها ناحیه کمری انجام میشود و با دیدن تصویر حاصل از آن توسط پزشک، تشخیص انجام میشود.
۳_ نمونه برداری از مای ع مغزی نخاعی: به وسیله یک سوزن از ناحیه نخاعی ، مایع مغزی نخاعی استخراج میشود و با بررسی مایعاستخراج شده ؛ تشخیص های افتراقی انجام میشو د تا به اطمینان لازم جهت تشخیص این بیماری برسیم.
۴_ انجام آزمایش خون: سن بروز این اختلال متفاوت است اما در مورد جنسیت ابتلا به طور تقریبی در زنان 1/5 برابر مردان اتفاق می افتد.
انواع گیلن باره
انواع مختلفی از این سندروم شناخته شده که به بررسی جزئی از شایع ترین انواع این بیماری میپردازیم:
-
سندروم میلر فیشر
با مشکلات بینایی و ضعف حرکات چشم آغاز میشود که پایداری های راه رفتن و میزان و تعادل را دچار اختلال میکند.
-
نوروپاتی آکسونی حسی و حرکتی حاد
ضعف عضلانی در این نوع بسیار زیاد است که همچنین احتمال اختلال حسی و بی حسی نیز وجود دارد.
-
پلی رادیوکولونوروپاتی
مشکلات حسی و ضعف عضلانی معمولا از اندام های پایینی بدن آغاز میشود همراه با اختلال در سیستم عصبی مرکزی.
-
نوروپاتی آکسونی حرکتی
درگیری بیشتر در اعصاب مرکزی است و مشکلات حسی خفیف میباشد که ضعف عضلانی را نیز نشان میدهد.
تفاوت گیلن باره و ام اس
هر دو بیماری خود ایمنی هستند و به آکسون های سلول های عصبی حمله میکنند اما در ام اس حمله به سیستم عصبی مرکزی و مغز و نخاع است اما در گیلن باره حملات به سیستم عصبی محیطی میباشد.
در ام اس علائم به کندی پیش میرود و ناتوانی در طولانی مدت ایجاد میشود اما در گیلن باره سرعت ناتوانی زیاد است.
در ام اس دوران عود و فروکش به طور معمول میشود و دوران خاموشی همراه با بیماری وجوددارد که در گیلن باره به این صورت نیست و روند بیماری رو به افزایش است همچنین دوران درمان نیز در گیلن باره به صورت یکپارچه مشاهده میشود.
بیشتر بخوانید: تعریف آفازی|علت شناسی گونه ها و روش بهبود آن
درمان گیلن باره
این بیماری به طور معمول درمان میشود و اکثر بیماران بین چند روز تا چند هفته بستری میشوند و پس از اطمینان از خروج ویروس عامل بیماری و استیبل شدن وضعیت مرخص میشوند.
مرحله بعد از ترخیص؛ درمان دارویی و توانبخشی است.
کاردرمانی و گفتاردرمانی افرا ورامین با بهرگیری از تیمی متخصص و محرب شما در امر درمان توانبخشی این بیماران یاری میدهد : با ما همراه باشید
- درمان دارویی: ایمونوگولوبین های تزریقی
- درمان پلاسما فریز: برداشتن قسمتی از محتویات خون بیمار و برگرداندن سلول های خونی به بیمار
- درمان توانبخشی: مثل تمامی بیماری های ناتوان کننده دیگر، مهم ترین قسمت درمان این بیماری ها کاردرمانی و تواتبخشی است که ما در مرکز کاردرمانی و گفتاردرمانی افرا ورامین، شما را در این امر یاری میدهیم.هدف کاردرمانی بازتوانی فرد و رساندن به مراحل حرکتی قبل از بیماری است.
در بسیاری از موارد، این بیماری دچار فلجی کامل بیمار میشود که کاردرمان با تکیه بر تکنیک های کاردرمانی، مراحل از دست رفته را در بیمار تسهیل میکند. مراحلی مثل نشستن، ایستادن و راه رفتن که ار کدام برنامه های توانبخشی خاص خود را دارند که میتوانید این برنامه ها را با ما تحربه کنید.
درمان گیلن باره در طب اسلامی
سندرم گیلن باره (Guillain-Barré Syndrome – GBS) یک بیماری حاد و جدی سیستم عصبی است که در آن، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به اعصاب محیطی حمله میکند. این بیماری میتواند منجر به ضعف عضلانی پیشرونده، فلج و در موارد شدید، مشکلات تنفسی تهدیدکننده حیات شود.
نکته حیاتی و بسیار مهم: سندرم گیلن باره یک اورژانس پزشکی است. تشخیص و درمان این بیماری باید فوراً در بیمارستان و تحت نظر متخصص مغز و اعصاب صورت گیرد. هرگونه تأخیر در دریافت درمانهای پزشکی استاندارد میتواند منجر به عوارض جبرانناپذیر و حتی مرگ شود. اطلاعات ارائهشده در این مقاله در مورد طب اسلامی و سنتی جنبهی آگاهیبخشی دارد و هرگز نباید جایگزین درمانهای علمی و ثابتشده پزشکی شود.
نگاه طب مدرن به سندرم گیلن باره
در پزشکی مدرن، گیلن باره یک بیماری خودایمنی تلقی میشود که اغلب پس از یک عفونت ویروسی یا باکتریایی رخ میدهد. درمانهای اصلی که اثربخشی آنها در مطالعات علمی به اثبات رسیده است، بر کاهش حمله سیستم ایمنی به اعصاب متمرکز هستند:
- پلاسمافرز (تعویض پلاسما): در این روش، خون بیمار گرفته شده، پلاسمای آن (که حاوی آنتیبادیهای مضر است) جدا و دور ریخته میشود و سلولهای خونی با یک جایگزین پلاسما به بدن بازگردانده میشوند.
- تزریق ایمونوگلوبولین وریدی (IVIg): در این روش، دوز بالایی از آنتیبادیهای سالم از اهداکنندگان خون به بیمار تزریق میشود تا فعالیت آنتیبادیهای مهاجم را مسدود کند.
این درمانها به کاهش شدت بیماری و تسریع روند بهبودی کمک شایانی میکنند. علاوه بر این، مراقبتهای حمایتی مانند کنترل تنفس، ضربان قلب و فیزیوتراپی برای جلوگیری از تحلیل عضلات، بخش جداییناپذیر درمان هستند.
دیدگاه طب اسلامی و سنتی
در متون کهن طب اسلامی و ایرانی، بیماریای با نام مشخص “گیلن باره” وجود ندارد، زیرا این نامگذاری و شناخت دقیق از مکانیسم بیماری، حاصل پیشرفتهای علم پزشکی در قرن اخیر است. با این حال، اطبای سنتی با علائمی مشابه آنچه در گیلن باره دیده میشود، یعنی “فلج” یا “استرخاء” (سستی و رخوت ناگهانی در اعضا) مواجه بودهاند و از منظر مبانی طب سنتی به آن مینگریستند.
از دیدگاه طب سنتی، علت اصلی این نوع فلجها غلبهی شدید “سردی و تری” (بلغم) یا “سردی و خشکی” (سودا) در بدن و به خصوص در سیستم عصبی (دماغ و نخاع) دانسته میشود. این غلبهی اخلاط سرد، باعث اختلال در رسیدن “روح نفسانی” (عامل حرکت و حس در طب سنتی) به اندامها و در نتیجه سستی و فلج آنها میشود.
رویکردهای درمانی عمومی در طب سنتی برای فلج و سستی اعضا
درمان در طب سنتی بر اساس اصل “درمان به ضد” استوار است. بنابراین، برای مقابله با سردی غالب، از روشهای زیر استفاده میشود:
۱. اصلاح تغذیه و مصرف غذاهای با طبع گرم (حار):
- پرهیز جدی از غذاهای با طبع سرد و تر مانند ماست، دوغ، خیار، کاهو، برنج سفید و ماهی.
- مصرف غذاهای گرم و خشک یا گرم و تر مانند گوشت گوسفند، شتر، تخممرغ عسلی، نخود، گندم، و ارده.
- استفاده از ادویههای گرم در غذاها مانند زنجبیل، دارچین، فلفل سیاه و زردچوبه.
- مصرف خوراکیهایی مانند عسل، شیره انگور، خرما و انجیر.
۲. استفاده از گیاهان دارویی:
- داروهای خوراکی: تجویز داروهای ترکیبی (مفرده و مرکبه) با خاصیت “مفتح” (بازکننده عروق)، “ملطف” (لطیفکننده اخلاط) و “مسخن” (گرمکننده اعضا) برای دفع خلط غالب. گیاهانی نظیر سورنجان، زنجبیل، اسطوخودوس و آویشن در این زمینه کاربرد دارند. (مصرف هرگونه گیاه دارویی باید تحت نظر متخصص طب سنتی باشد).
- داروهای موضعی (روغنمالی): ماساژ دادن اندامهای درگیر با روغنهای گرم مانند روغن سیاهدانه، روغن زیتون تصفیه نشده، روغن بادام تلخ و روغن زنجبیل. این کار به افزایش جریان خون و گرم کردن موضعی عصب و عضله کمک میکند.
۳. اعمال یداوی (درمانهای دستی):
- ماساژ (دلک و غمز): ماساژ عمیق و اصولی اندامها که یکی از ارکان اصلی درمان فلج در طب سنتی است.
- بادکش گرم: انجام بادکش در مسیر اعصاب و عضلات درگیر برای ایجاد گرمی و بهبود خونرسانی.
- حجامت: در برخی موارد خاص و با تشخیص طبیب، ممکن است حجامت گرم و خشک یا حجامت عام برای دفع مواد زائد از بدن توصیه شود.
جمعبندی سندروم گیلن باره
توصیه قاطع:
اگر شما یا یکی از نزدیکانتان علائم گیلن باره (مانند ضعف پیشرونده که از پاها شروع میشود) را تجربه میکنید، فورا به نزدیکترین مرکز اورژانس مراجعه کنید. پس از طی شدن مرحله حاد بیماری و شروع دوره نقاهت، میتوانید با مشورت پزشک متخصص مغز و اعصاب خود، از برخی روشهای طب سنتی مانند ماساژ با روغنهای گرم و اصلاح رژیم غذایی به عنوان یک رویکرد کمکی برای تسریع بهبودی، تقویت عضلات و بازگرداندن قوای بدن بهرهمند شوید.
